Μνημόσυνο

Γι’ αυτούς

                     Τ Μνημόσυνο

                                                    Που έφυγαν!                

   Η Εκκλησία ως πλαίσιο ζωής

 Ο άνθρωπος, με το Άγιο Βάπτισμα γίνεται μέλος της Εκκλησίας του Χριστού. Η Εκκλησία λειτουργεί ως πλαίσιο ζωής, με αποτέλεσμα ο Χριστιανός να μη μένει μόνος σε όλη του τη ζωή πολύ περισσότερο κατά τη δύσκολη ώρα του θανάτου.

 Έτσι, όταν η ζωή ενός ορθοδόξου χριστιανού τελειώνει, η εκκλησιαστική ενοριακή Κοινότητα της οποίας ο αποθανών ήταν μέλος, συμπαρίσταται με πολλές εκδηλώσεις τόσο στον ίδιο όσο και στην οικογένειά του. Οι εκδηλώσεις συμπαράστασης αρχίζουν με επίσημη Σύναξη των μελών της ενοριακής εκκλησιαστικής Κοινότητας στο Ναό, κατά την οποία τελείται η Νεκρώσιμη Ακολουθία.

  Δύο λόγια για τη Νεκρώσιμη Ακολουθία

 Η Νεκρώσιμη Ακολουθία είναι έργο του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού (8ος αι.). με εμπνευσμένο ποιητικό λόγο και μελωδικότατη μουσική σύνθεση, ο μεγάλος αυτός θεολόγος και υμνογράφος της Εκκλησίας μας αναφέρεται στην τραγικότητα του θανάτου και με τον τρόπο αυτό εκφράζει τα συναισθήματα όλων των παρόντων.

 Από το άλλο μέρος, όμως, με βαθύτατο λόγο, σύμβολα και εικόνες και με υπέροχη υμνωδία παρουσιάζει το σύνολο της ορθοδόξου πίστεως και ελπίδος, για τη μετά το θάνατο ζωή, την κοινή ανάσταση και την αιώνια μελλοντική ζωή των χριστιανών. Με τον τρόπο αυτό, η ιερή αυτή Ακολουθία δημιουργεί μοναδική ατμόσφαιρα ψυχικής γαλήνης και πνευματικής ανάτασης, καταπραΰνει τον πόνο και επουλώνει το τραύμα που το μαχαίρι του θανάτου άνοιξε τις ψυχές τόσο των οικείων του αποθανόντος χριστιανού όσο και των συμπαρισταμένων συγγενών και φίλων.

  Τι είναι το Μνημόσυνο;

 Όταν ο άνθρωπος βαπτίζεται και γίνεται χριστιανός αποκτά ταυτόχρονα και ένα όνομα. Από τη στιγμή αυτή το όνομα του Ορθοδόξου καταχωρίζεται στη «μνήμη» της Εκκλησίας. Τι είναι και πως λειτουργεί η μνήμη της Εκκλησίας μας το εξήγησε ο ίδιος ο Χριστός, λέγοντας: «Χαίρετε ότι τα ονόματα υμών εγράφη εν τοις ουρανοίς» (Λουκ. Ί20).

 Η μνήμη τα Εκκλησίας ταυτίζεται με τη μνήμη του Θεού που σημαίνει ότι όπως ο Θεός έτσι και η Εκκλησία θυμάται αιώνια τα ονόματα των μελών της. (πρβλ. «αιωνία η μνήμη»).

 Με την έννοια αυτή, «μνήμη» της Εκκλησίας είναι η αγάπη του Θεού, στην οποία η Εκκλησία  εμπιστεύεται όλα τα παιδιά της όχι μόνο όσο ζουν στον παρόντα κόσμο αλλά και στον μετά θάνατον κόσμο των πνευμάτων. Το Μνημόσυνο είναι ιδιαίτερη Ακολουθία της Εκκλησίας που τελείται μετά το τέλος της Θ. Λειτουργίας. Μνημόσυνο, χωρίς να τελεσθεί προηγουμένων Θ. Λειτουργία δεν γίνεται. Διότι, το κυρίως μνημόσυνο είναι η μνημόνευση του ονόματος του  κεκοιμημένου χριστιανού κατά τη τέλεση της Θ. Λειτουργία και μάλιστα μετά τη μεταβολή του άρτου και του οίνου, σε Σώμα και Αίμα του Χριστού που επιτελεί η αόρατη ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

 Τη στιγμή αυτή, η Εκκλησία μνημονεύει όλα τα ονόματα των μελών της ζώντων και τεθνεώντων και παρακαλεί τον Χριστό να τους χορηγήσει τα αγαθά – τη σωτηρία- που προέκυψαν από την υπέρτατη θυσία του. Το στοιχείο αυτό φανερώνει ότι το «μνημόσυνο» δεν είναι μια απλή προσευχή, αλλά πραγματική δια της Εκκλησίας συμμετοχή του κεκοιμημένου χριστιανού στη σωτηρία που απέρρευσε από τον θάνατο και ανάσταση του Χριστού.

  Τι συμβολίζουν τα «Κόλλυβα»;

 Κατά την τέλεση του Μνημοσύνου, σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, ευτρεπίζεται ένας δίσκος, ο οποίος περιέχει βρασμένο στάρι και διαφόρους άλλους σπόρους, όπως αμύγδαλα, καρύδια, σπόρους ροδιού κ.α. που ονομάζονται ¨κόλλυβα» (με τη λέξη αυτή ονομάζονταν κατά τη Βυζαντινή περίοδο το βρασμένο στάρι και οι ξηροί καρποί που πρόσφεραν οι ορθόδοξοι ως επιδόρπιο). Συμβολίζουν τις ψυχές των κεκοιμημένων χριστιανών που αναμένουν την κοινή ανάσταση.  Ο συμβολισμός δε αυτός βασίζεται σε σχετικούς λόγους του Χριστού (Ιωαν. Ιβ΄24) και του αποστόλου Παύλου (Α΄Κορ. Ιε’ 36-44).

 

 Η διανομή των «Κολλύβων»

 Η μετά την τέλεση του Μνημοσύνου διανομή των «κολλύβων είναι μια υλοποίηση της συμπαράστασης της εκκλησιαστικής Κοινότητος, προς το αποθανόν μέλος της. Και με τον απτό, οπτικό και γευστικό αυτό τρόπο, οι Ορθόδοξοι εκφράζουν την πίστη και την ελπίδα τους στην κοινή ανάσταση και την δια του αναστάντος χριστού αιώνια συνέχιση της ζωής.

  Τι είναι το Τρισάγιον;

 «Τρισάγιος» λέγεται κατ’ αρχήν ο ύμνος της Εκκλησίας που περιέχεται στην Αγία Γραφή και επιβεβαιώθηκε δια θαύματος, ο οποίος αναφέρεται στο όνομα του ενός και Τριαδικού Θεού: «Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος ελέησον ημάς».

 Το Τρισάγιον, επομένως, είναι Ακολουθία της Εκκλησίας η οποία τελείται από ένα ή περισσότερους ιερείς σε κεκοιμημένους ορθοδόξους σε συχνά (και όχι τακτά) χρονικά διαστήματα (αμέσως λ.χ. μετά τον θάνατο και επί του τάφου).

 Κατά την τέλεση του «Τρισαγίου» δεν παρατίθενται «κόλλυβα».

  Γιατί η Εκκλησία χρησιμοποιεί  τον Τρισάγιον ύμνο, στις προσευχές της υπέρ των κεκοιμημένων;

 Η Αγία Τριάς όχι μόνο δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός, αλλά και συγκρατεί τα κτίσματα και τους ανθρώπους στην ύπαρξη και ζωή. Εάν ο Τριαδικός Θεός αποσύρει την παντοδύναμη θεϊκή του ενέργεια, τότε τα σύμπαντα «εκλείψουσι και εις τον χουν αυτών επιστρέψουσι» (Ψαλμ. 103,29). Επειδή, λοιπόν, ο Θάνατος προσέβαλε την ύπαρξη του αποθανόντος χριστιανού, η Εκκλησία προσεύχεται στον Παντοδύναμο Τριαδικό Θεό να διατηρήσει στην ύπαρξη το άϋλο μέρος, την ψυχή του κεκοιμημένου και να τον αξιώσει να αναστηθεί κατά την κοινή ανάσταση μαζί με άφθαρτο και αθάνατο σώμα, «εις ζωήν αιώνιον».

  Τι είναι το «ψυχοχάρτι»;

 Με την λαϊκή αυτή ονομασία, ονομάζεται συνήθως ο πίνακας των ονομάτων, ζώντων και τεθνεώτων, τον οποίο συντάσσουν οι ορθόδοξοι πιστοί προς μνημόνευσιν, κατά την τέλεσιν της Θ. Λειτουργίας. Σε ένα απλό φύλλο χαρτιού, στο αριστερό μέρος γράφονται τα ονόματα τω ζώντων, και στο δεξιό μέρος, τα ονόματα τω κεκοιμημένων (γι’ αυτό και οι πίνακες αυτοί ονομάζονται «Δίπτυχα». Στην κορυφή της αριστερής στήλης των ονομάτων (των ζώντων) σημειώνεται η φράση: «Υπέρ Υγείας»  και στην κορυφή της δεξιάς στήλης των ονομάτων (των κεκοιμημένων) σημειώνεται η φράση: «Υπέρ αναπαύσεως». Όλα τα ονόματα αναγράφονται στη γενική πρώση, λ.χ. Γεωργίου, Ελένης, Ιωάννας κλπ.